University Of Kashan,Circle Of Archaeology
انجمن علمی باستان شناسی دانشگاه کاشان
مدیران سایت
منوی کاربری





تبلیغات

آخرین ارسال های تالار گفتمان


هیچ ارسال جدیدی برای تالار گفتمان وجود ندارد .
26 مهر 1391 20:12 | نویسنده :

در ایران سبک معماری راه تحول مستقیم و منطقی را طی کرده که وحدت ارگانیک از خصوصیات مهم معماری اسلامی- ایرانی است. میل به بهره برداری از نماد گرائی، عشق به تزیین که فراتر از جلوه بخشیدن صرف است و تمایل به استفاده از رنگ و میل شدید به استفاده محاسبات ریاضی، سلسله مراتبی است که در معماری ایرانی مجال ظهور می یابند( هیلن براند14:1385). آثار ساختمانی دوره ایلخانیان مرحله ای از تاریخ پیوستۀ معماری اسلامی ایران است که اشکال و فرمهای دوره های قبل و خصوصیات طرح و جزئیات آنها را منعکس می کند. معماران دوره ایلخانی همه نقشه ها و مصالح و روش ساختمانی دوره سلجوقی را اقتباس کردند. در واقع می توان گفت که معماری سلجوقی شکل ابتدائی معماری دوره ایلخانی است و در طی یک دوره  سیصد ساله ی معماری در ایران مسیر منظم تکامل را طی کرده است(گدار1368: 243). در این دوران، مجتمعها اغلب پیرامون مقبره بانی مجتمع یادمانی یا فردی محترم پدید می آمد. از نمونه های آن مجموعه بناهای سلطانیه و مجتمع تدفینی شنب غازان را میتوان نام برد(دونالد ویلبر 1365 : 35). یکی از ویژگیهای معماری این دوره بهره گیری بیشتر از هندسه در طراحی معماری است.گوناگونی طرحها در این دوره از دوران دیگر بیشتر است. بهره گیری از هندسه و تنوع در طراحی در تهرنگ ساختمان در نهاز و نخیر (بیرون زدگی و تورفتگی) در آن نمودار میشود(پیرنیا 56:1373).

در ساختمانهای دوره ی ایلخانی اهمیت زیادی به عمودیت و ظرافت اشکال منتخب داده شده است و با مقایسه آثار سلجوقی نسبت طاق ها تغییر داده شده است و طاق ها از نظر بلندی به اندازه های افقی شان  بلند شده اند و ستونچه های گوشه به تعداد زیادتر و نزدیکتر به هم قرار گرفته و خطوط باریکتر دارند و قدرت ساختمانی بنا، عمدا تمرکز داده شده است. دیوارهای ضخیم ایوان دورۀ سلجوقی جای خود را به دیوارهایی بلند داده است که پنجره ها در قسمت مرتفع قرار دارند. حد فاصل خارجی و داخلی دیوار ها و جرزها در عمق کار شده و به همین جهت دیوارهای ضلعی نازک و جرزهای سنگین گوشه ای را به وجود می آورند. در داخل شبستان دیوارها را به همان نازکی می ساختند و فقط نقاطی را که تمام سنگینی گنبد بر روی آنها بود، ضخیم می ساختند(شیلا بلر و جاناتان بلوم 15:1381). معماری دورۀ ایلخانی هم جنبۀ عظمت امپراطوری و هم جنبۀ محلی داشت . در این دوره نفوذ عناصرخارجی در قسمت معماری زیاد نبود( کیانی 1382 : 57-56 ).

در جزئیات تزئینات آجرکاری، گچبری و تزئینات کاشیکاری کمال دقت و ظرافت صورت گرفته است. آجرکاری در این دوره نه به قوت دوره سلجوقی ولی همچنان در بنا به عنوان تزئین استفاده شد. تلفیق آجر و کاشی یکی از شیوه های رایج آمودی در این دوره، نقش محسوسی در تزئین بناها دارد؛ نمونه های از این نوع تزئین در بنای منارجنبان اصفهان نیز دیده می شود. استفاده از کاشی کاری به صورت معرق نیز از شیوه های تزئینی بناهای این دوره است. بعضی موارد تزئین بنا با بالا آمدن دیوارهای آن در یک زمان انجام شده و در موارد دیگر وقتی ساختمان به اتمام رسیده پوشش تزئینی روی بنا ساخته شده است(پوپ1370: 74). تغییرات طرح آجر چینی ازیران و مقبرۀ برجی چلبی اوغلو، در سلطانیه مواردی را نشان می دهد که طرح تزئینی و ساختمان بنا همزمان بالا رفته است. ولی نمونه هایی که پس از اتمام بر روی آنها تزئین شده متعددند(شیلا بلر و جاناتان بلوم25:1381). این از آنجا معلوم است که سوراخهای چوب بست های روی سطح بنا گرفته نشده اند و چوب بست وقتی برداشته می شده که تزئینات کاملاً به اتمام رسیده که، بنای منار جنبان اصفهان از این دسته بناها محسوب می شود (پیرنیا 1386: 222)

موقعیت و پیشینۀ بنای منارجنبان :

منارجنبان بر سر راه اصفهان به نجف آباد در روستایی به نام کاردالان قرار دارد .( لطف الله هنرفر 1346 : 162)(منارجنان اصفهان در حقیقت بقعه ای است بر مزار شیخی زاهد و عابد به نام عمو عبدالله که در ذیحجه سال 716 هجری قمری بنا شده است. ایوان منارجنبان یکی از نمونه های ابنیۀ سبک ایلخانی ایران است. در آغاز تک ایوانی بوده که بعدها دو مناره (منارجنبان) را به ساختمان افزوده اند. کاشی هایی لاجوردی و فیروزه ای آن، مربوط به دوران ایلخانی می باشد که قابل مقایسه با کاشیکاریهای اشترجان است(هیلن براند1385: 74). مناره ها در یک مرحله ساختمانی مجزا، به ایوان مذبور اضافه شده اند. از مناره های هم عصر با این بنا میتوان به مناره های مسجد جامع اشترجان، سلطان بخت آغا، قوشخانه و دارالضیافه که همگی در اصفهان قرار دارند، اشاره کرد(کیانی1383: 331). ارتفاع بنا با محاسبه مناره ها 5/17 متر بلندی دارد که ارتفاع ایوان به تنهای 10 متر است بر مزار متوفی قطعه سنگی مرمر قرار داده اند که سورۀ یس از قرآن کریم حاشیۀ آن را زینت داده است. کتیبه های دیگری نیز در این آرامگاه هست که از آن جمله: کتیبه ای از سنگ مرمر بالای سنگ اصلی که از عمو عبدالله به عنوان یک مرد پرهیزگار و زاهد نام می برد و تاریخ آن را نیز ذکر می کند (رفیعی مهرآبادی1352: 95)

ساختمان بنای منارجنبان :

ساختمان این بنای تاریخی در زمینی به مساحت 60/13×13 مترمربع در دو طبقه احداث شده است(هنرفر1350: 73). این بنا دارای یک محور تقارن می باشد که توسط این محور ساده به دو قسمت کاملاً مشابه تقسیم شده است. این ساختمان شامل صحن بازی است که در سه طرف آن ساختمان های جدید وجود دارد. مدخل صحن نزدیک گوشۀ جنوبی ایوان است و دیوار های کناری صحن متصل به جناحین ایوان ساخته شده است. در سمت جنوبی صحن در وسط ایوان کوچکی وجود دارد. در سمت شمالی صحن ایوانی است از دورۀ مغول که در آن مقبرۀ شیخ عمو عبدالله قرار گرفته و در گوشه های ایوان جنوبی یک جفت مناره وجود دارد. ایوان بنا دارای چفد باربر پنج اوهفت می باشند که به صورت استادانه ای اجرا شده است و در قسمت تویزه ها تزئینات کاشی به کار رفته است. یک راه پلۀ مارپیچی در ضلع شمال شرقی بنا برای دسترسی به سقف ایوان در نظر گرفته شده ، همچنین داخل مناره ها  پله های به صورت مارپیچی می باشد که دسترسی به نوک مناره ها را امکان پذیر می سازد. یکی از ویژگیهای منارجنبان تقارن نسبت به یکی از محورهای اصلی می باشد. هنگامی که یکی از مناره ها به نوسان در می آید منار دیگر با آن شروع به نوسان می کند، طوری که ارتعاش هر دو مناره برای ناظر بیرون از بنا کاملاً مشهود است . منبع اصلی تأمین کننده نور این بنا، ورودی طبقه اول بنا می باشد. منابع دیگر نور عبارتند از : پنجره هایی که در سه نمای بنا تعبیه شده اند و همچنین یک منبع نوری مربوط به دستگاه پله می باشد که پنجرۀ کوچکی این  منظور را تأمین می کند .

ایوان : ارتفاع ایوان بقعه 10 متر و دارای خصوصیات ربع اول قرن 4 هجری بوده که در دوره ایلخانی ساخته شده است. ظاهراً این ساختمان بر خلاف چندین بنای دیگر ناحیه ی اصفهان پس از اتمام ساخت تزئین شده است. احتمال می رود که ایوان به تناسب ساختمان های اطراف آن ساخته شده باشد. زیرا اگر به عنوان بنای جداگانه ساخته می شد شاید نقشه آن معکوس می شد تا بتوان محرابی در جهت صحیح بر محور دیوار داخلی آن ساخت. ایوان طاقدار با دهنه های طرفین و راهرو می باشد. نوع طاق سازی که در ایوان اصلی و دهانه های راهرو دیده می شود، شبیه طاقهای مقبره الجایتو در سلطانیه می باشد که از  نوع طاق قطعه ای یا نیم طاق است که به صورت طاق ضربی پوشیده شده است و طاقهای ضربی همان انحنای طاقهای متقاطع را دارند؛ ولی این انحنا به وسیله تزئینات طاق گرفته شده است. ایوان این بنا از هفت جرز تشکیل شده که سه تا در هر طرف به هم وصل شده اند. این ایوان دارای حاشیه های تزئینی با کاشیکاری لاجوردی به صورت معرق، روی طاق ها و بالای قوسهای بدنه داخل ایوان همراه آجرکاری است. نمونه های این تزئینات را در بناهای دوران ایلخانی مانند مسجد اشترجان اصفهان و گنبد سلطانیه شاهد هستیم.

مناره ها :  از خصوصیات معماری دوره ایلخانی ظاهر شدن جفت مناره ها از بالای ایوان است که به صورت باریکتر و ظریفتر ارائه شد. از نمونه های آن میتوان مسجد اشترجان و سلطان بخت آغا را نام برد( کیانی1383: 338). این خصوصیت معماری ایلخانی در منار جنبان اصفهان نیز بکار رفته است. ارتفاع هر یک از دو مناره بنای منار جنبان از سطح لبه ایوان 5/7 متر با احتساب ایوان 5/17متر و فاصله محور مناره ها برابر 2/9 متر و قطر هر یک از مناره ها به طور متوسط برابر 20/1 متر می باشند مناره ها از حیث مقیاس ارتباطی با ایوان ندارند و احتمالا در یک مرحله ساخت و ساز مجدد به ایوان اضافه شده اند. مناره ها دارای پلکانی به صورت پله مارپیچی می باشد که دسترسی به بالای منارها را، امکان پذیر می سازد. مناره ها دارای تزئینات معقلی( تلفیق آجر و کاشی) بر روی قسمت ساقه و تاج است. کاربرد تزئینات معقلی را میتوان در آرایش بناهای قرن هفتم به بعد مشاهده کرد که دارای طرحهای متنوعی مانند پیچ تزئینی، مربع اریب، زیگزاگی و خطوط بنایی است(همان، 344). طرح بکار رفته در تزیین معقلی مناره های این بنا لوزی های پیوسته میباشد که از پایه تا زیر تاج مناره ها ادامه دارند.

دربهای چوبی ورودی مناره ها از الحاقات دوره های بعد است. در بالای مناره ها چهار روزنه به ارتفاع cm80 وجود دارد که به منظور روشنایی داخل منار و یا محل اذان گفتن تعبیه شده است. اسکلت مناره ها از شش عدد چوب چنار که توسط دو ردیف تخته های چوبی به یکدیگر غلاف شده بودند، تشکیل شده که بیشترین استفاده آنها از جهت استاتیکی بوده است. در این بنا همانند دیگر بناهای دورۀ ایلخانان پله ها به صورت مارپیچی می باشد. در این بنا سه پله نیز در روی پشت بام قرار دارد که برای بالا رفتن و رسیدن به دریچه هایی است که می توان به داخل مناره ها راه یافت. پله های دیگری نیز جدیداً برای حفاظت از بنا و همچنین برای آنکه باز دید کنندگان به راحتی بتوانند به پشت بام بنا راه پیدا کنند با چوب ساخته شده است.

از خصوصیات مناره های، بنای منار جنبان اصفهان این است که با حرکت دادن یکی از آنها، منارۀ دیگر نیز به حرکت در می آید؛ این حرکت باید در جهت جنوب شرقی به شمال غربی باشد و در غیر این صورت خسارتهای زیادی بنا را تهدید می کند. این خاصیت بنا به قدری عجیب و معجزه آسا جلوه می کند که منارجنبان به عنوان بنای خاص مطرح شده است.

 

 

نمای داخلی و خارجی بنا:

نمای خارجی: در نمای خارجی، طاق متقاطعی وجود دارد که از نیم ستون های زاویه های بالا آمده و در سه گوشه طاق طرح آجر چینی وجود دارد. در جناحین نما نغول فرورفته مستطیل شکل در دو طبقه دیده می شود که برروی هر کدام طاق نوک تیزی ساخته شده است. نغولهای پائین در گوشه، نیم ستون دارند و در داخل رأس طاق طرح ساده گچبری است. پنج ردیف سوراخ چوب بست پر نشده دیده می شود و مناره ها از بالای نمای جناحین بالا رفته اند. در سه نمای خارجی دیگر فقط وجود دو الی سه پنجره که به صورت آجر چینی مشبک کار شده اند، دیده میشود. در نمای پشت، پنجره ای وجود دارد همچنین نورگیری های کوچکی نیز در دو نما به چشم می خورد که برای نور دهی به دستگاه پله تعبیه شده اند.

نمای داخلی: کف از آجر صاف پوشیده شده است. هر دو طرف دیوار ایوان دو نغول فرورفته و دو دهنه عمیق مستطیلی دارند. نغولها بالاتر از کف اطاق شروع شده و نیم ستون های این گوشه ها آجر قالبی دارند و بالای آن نوک تیز است. دهنه ها با طاق تونلی پوشیده شده اند. سطح زیر طاقها آجر چینی پرکاری دارد که بعضی آجرها برجسته تر از سطح قرار گرفته اند که این آجر چینی ممکن است، در دورۀ بعد به عمل آمده باشد

نمونه های مشابه بنای منارجنبان:

علاوه بر منار جنبان اصفهان مساجدی دیگری که دارای مناره های جنبان باشند، نیز وجود دارد. از نمونه های آن میتوان به مسجد جامع اشترجان در اصفهان، مسجد سبزوار و مسجدی هم واقع در عراق اشاره کرد که این مساجد مربط به دوره ایلخانی و احتمالاً طراح این بناها یک نفر بوده است . در این مساجد بر خلاف منار جنبان اصفهان که مناره ها در مرحله ای مجزا به ایوان افزوده شده اند، مسجد و مناره هایشان همزمان در یک مرحله ساخت و ساز بنا شده اند. در مساجد نامبرده با حرکت یک مناره، تنها مناره دیگر به حرکت در می آید ولی در منار جنبان اصفهان علاوه بر مناره ها، ساختمان بنا نیز به حرکت در می آید و این همان خصوصیت منحصر به فرد این بناست که باعث شهرت جهانی آن شده است(کیانی1383: 24).

بررسی ارتعاش مناره ها :

مقاومت و سختی یک سازه در برابر تغییرات و عوامل محرک خارجی  بستگی به آرایش هندسی و فیزیکی اعضاء و مقطع اعضاء و مصالح به کاررفته در بنا دارد. با افزایش محاسبات  استاتیکی در ساخت بناها میتوان ضریب رفتارهای سازگار سازه ها را ارتقاء داد. طبق قوانین دینامیکی فیزیک هر گاه یکی از دو شئی هم اندازه عمود که دارای یک تکیه گاه مشترک افقی باشند(اصطلاحا هم فاز) به ارتعاش در آید متعاقبا شئی هم فاز دیگر نیز به ارتعاش در می آید. این خاصیت فیزیکی همان عاملی است که موجب مرتعش شدن مناره های این بنای معروف می شود(شاهین پور 1382). برای تقسیم فشار وارده به طور یکسان روی تمام عناصر بنا از الوار چوبی از جنس چنار که هر کدام از آنها از 6 قسمت تشکیل شده، استفاده شده آن ها را در داخل بدنه مناره از بالای ساقه یعنی زیر تاج یا نعلبکی تا قسمت راه پله ها قرار داده همچنین در قسمت انتقال به لبه  ایوان به کار رفته اند. این چوبها نقش مهم استاتیکی در ایستایی بنا دارند و حالت الاستیکی به مناره می دهند و موجب میشوند حرکت مناره ها جریان تناوبی ارتعاشی پیدا کنند(اخوان لیل آبادی و طاحونی1387 :558). اگر مناره سمت راست را از جنوب شرقی به شمال غربی حرکت دهیم باعث حرکت منارۀ سمت چپ و همچنین ساختمان آن می شود. محاسبات نشان داده اگر مناره ها در جهات دیگر، به جزء جنوب شرقی– شمال غربی حرکت داده شوند، دچار آسیبهای جدی میگردند.

آسیب شناسی بنا با توجه به تحلیلهای آنالیز استاتیکی:

طی سالهای متمادی، افزایش تعداد بازدیدکنندگان آسیبهای را برای این بنا در پی داشت. با توجه به مشخصات مصالح سنتی و مقادیر تنشهای مجاز آیین نامه ای و فشاری و کششی به دست آمده از آنالیز استاتیکی ساختمان منار جنبان  و یکی از مناره های آن به صورت منفرد می توان نتیجه گرفت که سازه در محل تویزه ها مخصوصا تویزه وسط به دلیل آنکه تنش کششی و فشاری ایجاد شده در این  محدوده ها، بیشتر از تنشهای مجاز آیین نامه ای می باشد، دچار ضعف شده است و به تقویت نیاز دارد سازه در محل ستونهای زیر مناره ها نیز به دلیل ایجاد تنشهای فشاری و کششی زیاد دچار آسیب دیدگی و نیاز به مقاوم سازی دارند. به دلیل افزایش بار در محل دستگاه پله این محل نیز دچار مشکل شده که همراه گسیختگی محل اتصال ایوان به مناره، نیاز به تقویت و مقاوم سازی دارند. افزایش تنشهای فشاری و کششی و برشی نسبت به تنشهای مجاز در مناره سمت چپ بسیار محسوس تر از مناره سمت راست است و بیشترین تغییر مکان در اثر وزن سازه در محل ستون زیر مناره سمت چپ و نوک مناره دیده می شود(سعیدی بروجنی 1380). با توجه به آسیبهای شناسایی شده حفظ و مرمت این بنای ارزشمند مساعدتهای جدی تر و مصرانه تری را می طلبد.

نتیجه گیری :

هنر معماری ایران در طول تاریخ از تداوم کم نظیری برخوردار بوده است. این هنر بیان کنندۀ اندیشه، جهان بینی باورها و اعتقادات مذهبی و سنتهای مردمان این سرزمین است. نگاهی کوتاه به توسعه و تکامل هنر معماری ایران از دیدگاههای مختلف نشان می دهد که معماران این سرزمین از ایجاد یک سر پناه ساده(از روزگار بسیار کهن) تا ایجاد عظیم ترین و با شکوه ترین نمونه های معماری جهان، به جز هدفهای ساده نظیر حل مشکلات مسکن و مصون بودن از گرما و سرما به مسائل دیگری چون تقسیم فضاها براساس نیازمندیهای گوناگون روحی و جسمی و کارآمد بودن در برابر خطرات احتمالی، توجه فراوان داشته اند. معماران ایران با توجه به موقعیت اقلیمی و جغرافیایی این سرزمین پهناور در ابداعات و نوآوری، راه ترقی را پیموده و در ایجاد نوع پوششها، طاقها، ایوانها، طاقنماها، محراب ها، مناره ها و تزئینات گوناگون بنا در هر عصر و دوره ای شاهکارهای فراوانی به وجود آورده اند . در بنای منارجنبان طراح توانسته با ذوق و ابتکار و با توجه به  آشنایی با قوانین دینامیک و محاسبات استاتیکی راهی برای پیشگیری از سقوط و رانش بنا ایجاد کرده و عمر این بنا را به طور علمی افزایش دهد. معمار طراح توانسته با بکارگیری این قاعده دینامیکی فیزیک، شگفتی همگان را برانگیزد و خاصیتی معجزه گون به آن بدهد؛ بکارگیری الوارهای چوبی در ساختار این مناره ها این موفقیت را دو چندان کرده و خاصیت الاستیکی به آنها بخشیده است. هر چند بنای منار جنبان اصفهان دارای همتاهای می باشد که از لحاظ زمانی نیز در یک برهه، ساخته شده اند ولی آنچه این بنا را از دیگر بناهای همتایش مجزا می سازد، خصوصیات برتر آن است. در بنای منار جنبان اصفهان علاوه بر به حرکت در آمدن خود مناره، سازه های مرتبط با آن نیز به حرکت در می آیند و عینیت بیشتری دارد؛ خصوصیتی که مناره های جنبان دیگر فاقد آن می باشند. بنای منارجنبان علاوه بر این خاصیت از لحاظ فنون و سبک معماری و زیبا شناختی آمودی نیز قابل ستایش است؛ تلفیق آجر و کاشی یا به عبارتی معقلی به کار رفته در آن که شاخصه معماری ایلخانی است، هارمونی و هماهنگی زیبای با ساختار بنا به وجود آورده است. اجرای تاق و تویزه، چفد ها و قوسهای باربر و غیر باربر و همچنین تنظیم تقسیم بار روی سازه ها نیز با مهارت صورت گرفته است. ایجاد طاقنماها در داخل و خارج بنا روی اسپرها، بنا را از حالت یکنواختی رهانیده و نهاز و نخیرهای اجرا شده، بعد زیبا شناختی آن را ارتقاء داده است.

با توجه به شهرت جهانی این بنا، حفظ و نگهداری آن از اهمیت خاصی برخوردار است. آسیبهای شناخته شده طی تحلیلها و آنالیزهای استاتیکی صورت گرفته، زنگ خطر را برای این بنا به صدا در آورده است؛ امید است تدبیر و درایت مسئولین راههای حفظ و ابقای این بنای ارزشمند را هموار سازد. در پایان باید اذعان داشت این گونه ابتکارات معماری گذشتگان میتواند، راهکاری پیش روی معماران امروز قرار داده تا با احیاء و حفظ این سنتهای معماری کهن، آشتی و پیوندی میان فرهنگ دیروز و امروز برقرار کنند.

 

منابع:

اخوان دلیل آبادی، محمد رضا و شاپور طاحانی( 1387)، تحلیل سازه ها، تهران، جهاد دانشگاهی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

براند، هیلن(1385)، معماری اسلامی، ترجمه باقر آیت الله زاده شیرازی، تهران، روزنه.

پوپ، آرتور اپهام(1370 )، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری، تهران، انتشارات فرهنگسرا.

پیرنیا، محمدکریم( 1370)، آشنایی با معماری اسلامی ایران، تهران، دانشگاه علم و صنعت.

رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم(1352)، آثار ملی اصفهان، تهران، سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.

سعیدی بروجنی، رویا(1380)، آنالیز دینامیکی سازه ای منارجنبان، بررسی آسیبهای وارده براثر ارتعاشات و چگونگی مرمت و بازسازی، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان.

شاهین پور، حمید(1382)، منارجنبان اصفهان(بررسی مکانیزم ارتعاشی)، نقدعلی حسین زاده، تهران، پژوهشگاه میراث فرهنگی.

شیلا بلر و جاناتان بلوم (1381)، هنر و معماری اسلامی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).

کیانی، محمد یوسف(1382)، تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین (سمت).

کیانی، محمد یوسف(1383)، معماری ایران دوره اسلامی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).

کریم پیرنیا، محمد(1386)، سبک شناسی معماری ایرانی، تدوین غلامحسین معماریان، تهران، نشر سروش دانش.

گدار، آندره(1360)، آثار ایران، ابوالحسن سروقد مقدم، مشهد، آستان قدس رضوی، 4 جلد.

 هنرفر، دکتر لطف الله(1346)، اصفهان، نشر کتاب جوانان.

هنرفر، لطف الله(1350 گنجینة آثار تاریخی اصفهان، اصفهان، ثقفی.

ویلبر، دونالد(1365)، معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانیان، ترجمه عبدالله فریار، تهران، انتشارات علمی

فرهنگی                                                   

مقاله برگرفته از مجید منتظرظهوری دانشجوی دکتری دانشگاه تهران

               

                                                               



لینک ثابت

موضوع : بقایای مادی / معماری




نظرات برای این مطلب

هیچ نظری برای این مطلب وجود ندارد ! اولین نفر باشید ...

ارسال نظر

برای افزایش امنیت لطفا کدی را که در تصویر زیر می بینید در کادر وارد کنید :
CAPTCHA Image   Reload Image
Enter Code*: